________________________________________________
मी १९९९ साली IT इंडस्ट्रीत आलो. तेव्हापासून आजपर्यंत जे काही पाहिलं आहे, ते केवळ बदल नाही; तर ते एक "फुल सर्कल" (Full Circle) आहे. जिथून गोष्टी सुरू झाल्या होत्या, तिथेच त्या पुन्हा येऊन ठेपल्या आहेत.
हा प्रवास आणि आजची परिस्थिती समजून घेण्यासाठी आपल्याला याचे तीन टप्पे बघावे लागतील.
१. तो जुना काळ: जेव्हा 'एंट्री' कठीण होती (१९९० चे दशक) त्या काळात भारतीय IT इंडस्ट्री नवी होती. इन्फोसिस (Infosys), TCS सारख्या कंपन्या अतिशय जपून भरती करत होत्या.
प्रवेश मर्यादित: केवळ ज्यांचं अकॅडमिक रेकॉर्ड उत्कृष्ट होतं आणि ज्यांच्याकडे कोडिंगची नैसर्गिक बुद्धिमत्ता होती, त्यांनाच प्रवेश मिळायचा.
प्रोफेशन: तेव्हा इंजिनिअरिंग हे एक गंभीर 'प्रोफेशन' मानलं जायचं, केवळ पोटापाण्याची सोय म्हणून त्याकडे पाहिलं जात नव्हतं.
२. गर्दीचा काळ: गुणवत्तेपेक्षा 'संख्ये'ला महत्त्व (२०००–२०२०) Y2K आणि आउटसोर्सिंगच्या लाटेनंतर सर्व समीकरणं बदलली.
मागणीचा स्फोट: परदेशातून काम इतकं आलं की कंपन्यांना माणसं कमी पडू लागली.
दरवाजे सताड उघडे: सिव्हिल, मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल... कुठल्याही शाखेचा इंजिनिअर IT मध्ये आला. निवड निकष सैल झाले.
ट्रेनिंगचा आधार: "तुम्ही फक्त या, काम आम्ही शिकवू" हे धोरण रुळलं.
या दोन दशकांत इंडस्ट्रीने 'मध्यम दर्जा' (Mediocrity) खपवून घेतला. कारण कंपन्यांचं बिलिंग 'माणशी' (Headcount) होतं. जेवढी जास्त डोकी कामावर, तेवढे जास्त पैसे क्लायंटकडून मिळायचे. त्यामुळे "मी कोड करत नाही, मी फक्त मॅनेज करतो" असं सांगणारे इंजिनिअर्स निर्माण झाले.
३. आजचा काळ: AI आणि 'द ग्रेट डिव्हाइड' (The Great Divide) आज AI (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) मुळे तो जुना 'माणशी बिलिंग'चा पिरॅमिड तुटला आहे. जे काम फ्रेशर्स करायचे—साधं कोडिंग, टेस्टिंग, चुका सुधारणे—ते आज AI काही सेकंदात आणि फुकटात करतं.
त्यामुळे आता IT क्षेत्रात दोन स्पष्ट गट पडले आहेत. हे समजून घेणं पालकांसाठी आणि विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचं आहे.
ही परिस्थिती आता "गल्ली क्रिकेट" राहिलेली नसून "IPL" झाली आहे.
👉 गट अ: हुशार आणि पात्र उमेदवार (The Elite) ज्या फ्रेशर्सकडे खरोखर कोडिंग स्किल्स आहेत, जे AI टूल्स वापरून जटिल समस्या सोडवू शकतात, त्यांच्यासाठी आजचा काळ सुवर्णकाळ आहे.
पगाराचे आकडे: अशा फ्रेशर्सना कंपन्या १५, २०, अगदी २५ लाखांचे पॅकेज द्यायला एका पायावर तयार आहेत.
का? कारण असा एक हुशार इंजिनिअर जुन्या काळातल्या १० सामान्य इंजिनिअर्सचे काम एकटा करू शकतो. त्यामुळे त्याला जास्त पगार देणे कंपनीला परवडते.
थोडक्यात: टॅलेंट असेल, तर 'स्काय इज द लिमिट'.
👉 गट ब: सरासरी उमेदवार (The Mediocre) दुसरीकडे, जे विद्यार्थी केवळ कॉलेजची परीक्षा पास झालेत, ज्यांनी फक्त घोकंपट्टी केली आहे आणि ज्यांना प्रॅक्टिकल ज्ञान नाही, त्यांची अवस्था बिकट आहे.
नोकरीचा दुष्काळ: पूर्वी 'कसातरी' इंटरव्ह्यू पास होऊन ३-४ लाखांची नोकरी मिळायची. आता तो रस्ता बंद झाला आहे.
संघर्ष: अशा मुलांना २० लाखांचे पॅकेज सोडाच, पण साध्या मुलाखतीची संधी (Interview Call) मिळणेही कठीण झाले आहे.
का? कारण त्यांचे 'साचेबद्ध' काम आता सॉफ्टवेअर करत आहे. कंपनी त्यांना पगार देऊन का पोसेल?
पुढे काय? (Conclusion) बातम्यांमध्ये आपण जेव्हा २० लाखांच्या पॅकेजची बातमी वाचतो, तेव्हा ती 'अपवाद' (Exception) असते, नियम नाही. आणि जेव्हा आपण बेरोजगारीच्या बातम्या वाचतो, तेव्हा ती त्या 'सरासरी' गर्दीची कथा असते.
कटू सत्य (Blunt Truth): २० वर्षं IT इंडस्ट्रीने सुमार आणि मध्यम दर्जा सहन केला, कारण स्केलमुळे पैसे मिळत होते. तो काळ आता संपला आहे.
इंडस्ट्री आता 'रीसेट' (Reset) होत आहे.
तिला आता कमी इंजिनिअर्स हवेत, पण ते उत्तम हवेत.
एंट्री-लेव्हल IT आता मास गेटवे (Mass Gateway) राहिलेलं नाही. ते पुन्हा एकदा ९० च्या दशकाप्रमाणे 'मेरिट फिल्टर' झालं आहे.
विद्यार्थ्यांसाठी एकच प्रश्न: तुम्ही स्वतःला त्या २० लाखांच्या 'एलिट' गटासाठी तयार करत आहात, की जुन्या अभ्यासावर अवलंबून राहून त्या बेरोजगारीच्या गर्दीत हरवणार आहात? निवड तुमची आहे.
First published on Facebook.