आजकाल आपण तंत्रज्ञानाच्या जगात वावरताना सतत एका मोठ्या वादाचा सामना करतो— "AI (Artificial Intelligence) मानवासाठी वरदान ठरेल की शाप?"
एक बाजू अशी आहे जी आपल्याला AI मुळे भविष्यात उद्भवणाऱ्या आव्हानांची आठवण करून देते. आणि ते अगदी खरंही आहे. AI च्या अफाट वाढीमुळे होणारा प्रचंड वीज वापर (Power Consumption), डेटा सेंटर्ससाठी लागणारा पाण्याचा अथांग साठा आणि एकूणच 'सस्टेनेबिलिटी' (Sustainability) किंवा पर्यावरणाचा ढासळता समतोल, या अत्यंत गंभीर बाबी आहेत ज्यावर आपल्याला विचार करावाच लागेल.
पण दुसरीकडे, जेव्हा आपण मानवी कल्याणासाठी AI चा वापर पाहतो, तेव्हा मन थक्क होतं. नुकतीच माझ्या वाचनात आलेली न्यू यॉर्क पोस्टमधील (NY Post) एक अत्यंत भावनिक आणि ऐतिहासिक बातमी याचंच एक प्रॅक्टिकल उदाहरण आहे.
नायजेरियातील डोक्याने जोडलेल्या (Craniopagus) दोन चिमुकल्या जुळ्या बहिणींना— 'मर्सी' आणि 'गुडनेस' यांना तब्बल १९ महिन्यांनंतर डॉक्टरांनी यशस्वीरित्या वेगळं केलं. या दोन्ही मुलींनी आयुष्यात पहिल्यांदाच एकमेकींचा चेहरा समोरासमोर पाहिला!
पण हा वैद्यकीय चमत्कार इतका सोपा नव्हता. डोक्याच्या शस्त्रक्रिया (Pediatric Neurosurgery) अत्यंत गुंतागुंतीच्या असतात, कारण तिथे रक्तवाहिन्या आणि मेंदूचे भाग एकमेकांत विणलेले असतात. इथेच एन्ट्री झाली आधुनिक तंत्रज्ञानाची!
अचूक मॅपिंग (Detailed Anatomy Mapping): डॉक्टरांनी शस्त्रक्रियेपूर्वी कित्येक महिने AI, 3D मॉडेल्स आणि व्हर्च्युअल रियालिटी (VR) च्या मदतीने मुलींच्या मेंदूचे आणि रक्तवाहिन्यांचे अचूक नकाशे तयार केले.
सिम्युलेशन आणि सराव: डॉक्टरांनी प्रत्यक्ष हातात सुरी धरण्यापूर्वी VR सिस्टीममध्ये या क्लिष्ट शस्त्रक्रियेचा अनेक वेळा सराव केला, ज्यामुळे शस्त्रक्रियेदरम्यान धोके नगण्य झाले.
कस्टम इम्प्लांट्स: शस्त्रक्रियेनंतर मुलींच्या डोक्याच्या हाडांचा आकार पूर्ववत करण्यासाठी ऑगमेंटेड रियालिटी (AR) टूल्सच्या मदतीने हुबेहूब कृत्रिम कवटीचे (Custom Skull Implants) भाग तयार करण्यात आले.
कोणतंही नवं तंत्रज्ञान हे स्वतःहून चांगलं किंवा वाईट नसतं. ते शेवटी माणसाच्या वापरावर अवलंबून असतं. कॉम्प्युटर आले तेव्हाही आपण असाच होता.
AI च्या वापराबद्दल आपल्याला दोन महत्त्वाच्या गोष्टी एकाच वेळी कराव्या लागतील: १. पर्यावरणाची चिंता: AI चे मॉडेल्स रन करण्यासाठी लागणारी ऊर्जा आणि पाणी कसं वाचवता येईल, यासाठी ग्रीन टेक्नॉलॉजीचा (Green AI) आग्रह धरावा लागेल. २. मानवी हेतू (Purpose): जर आपण AI चा वापर केवळ सवंग मनोरंजनासाठी किंवा शॉर्टकट शोधण्यासाठी केला, तर ते मानवी क्षमतेला घातक ठरेल. पण जर त्याचा वापर अशा क्लिष्ट वैद्यकीय क्षेत्रात, शास्त्रज्ञांना मदत करण्यासाठी आणि मानवी जीव वाचवण्यासाठी झाला, तर तो खऱ्या अर्थाने निसर्गाचा चमत्कार ठरेल.
💡 तुम्हाला काय वाटतं? आपण पर्यावरणाचा समतोल राखत AI चा असा विधायक वापर करण्यात यशस्वी होऊ का? की तंत्रज्ञानाचा हा अतिवापर आपल्याला महाग पडेल? कमेंट्समध्ये तुमचं विचार नक्की सांगा! 👇
— मनोज देशमुख The Practical Technologist | Entrepreneur | Mentor #AI #MedicalMiracle #Sustainability #TechForGood #PracticalWisdom #MarathiPost #FutureOfTech #Innovation
First published on Facebook.